Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcejRozumiem
Krzyż na Cholernym (Sucha Beskidzka)
Współrzędne geograficzne: 49.735966, 19.583685
Krzyż znajduje na cmentarzu cholerycznym, obok którego wiedzie trasa jednego z najstarszych szlaków turystycznych w Beskidach Zachodnich prowadzącego od stacji kolejowej w Suchej przez Magurkę i Przysłop do Zawoi. Został on wytyczony w 1906 roku przez Hugona Zapałowicza
Drewno
Pierwszy, drewniany stanął w tym miejscu w l. 1863-1868. Obecny krzyż został wykonany przez Suskie Stowarzyszenie Klubu Abstynentów "Feniks" i sfinansowany ze środków Towarzystwa Miłośników Ziemi Suskiej. Poświęcono go w 2003 roku.
Wzniesienie krzyża wiąże się z epidemią cholery, która nawiedziła Suchą w l. 1847 - 1850. Chociaż przypadki zachorowań odnotowano już w latach 1831 i 1832, kiedy w Polsce i Europie wybuchła pierwsza z wielkich epidemii, którą rozpowszechniły wojska rosyjskie. W samej Suchej na tyfus i dezynterię zmarło wówczas 88 osób. Zachowały się źródła potwierdzające fakt, że w tym czasie, tj. w 1831 roku na ulicach miasteczka leżały ciała zmarłych. Niejacy: Jan Śmietana i Wacław Leśniowski (mieszkańcy Suchej) zgodzili się je grzebać za osobnym wynagrodzeniem. Świadczy o tym skarga złożona przez nich do dworu suskiego, a potem do cyrkułu wadowickiego, gdzie narzekają obaj, że nie wypłacono im umówionej kwoty, mimo, iż: "odzienie zgnoiliśmy na sobie przez 15 dni na uwalnych słotach - ażeśmy wytrzymać nie mogli". Chcieli oni porzucić grzebanie, gdyż "dodatkowo ludzie się ich bali." (Wcześniej złożyli skargę do dworu. Sędzia Krauz polecił uregulowanie należności wójtowi, ale bez skutku. Należało się im 44 cwancygierów, a wypłacono im tylko 24. Pismo do cyrkułu potwierdzili przysiężni: Wojciech Śmietana i Augustyn Mika oraz świadek Józef Małysa - APKr ., DSS 55, Prośba do cyrkułu wadowickiego, Sucha 19 września 1831, nlb). Jednak najważniejszym źródłem historycznym opisującym epidemię cholery w Suchej jest Liber Mamorabilium Parafii w Suchej, autorstwa ówczesnego proboszcza, ks. Franciszek Pniewko-Ciesielskiego: (…) W tym roku [1847] głód, nędza i tyfus doszły do najwyższego stopnia, nie ma człowieka, który by coś podobnego zapamiętał. Po kilkunastu zmarłych zwożono codziennie na cmentarz, na polach, po drogach, krzakach, w stodołach i piwnicach znajdowano umarłych (...) wynędzniałe i opuchłe postacie snuły się bez ustanku i jak muchy padały; niektórzy konając wołali chleba i z chlebem w ręku i ustach umierali. - Nędza tak okropna, czucie i przywiązanie w sercach ludzi ; widziałem rodziców zupełnie obojętnych na śmierć wszystkich swoich dziatek, widziałem dzieci podobną nieczułość okazujących dla swych rodziców.(...) Dawniej nikogo, choć najuboższego, nie chowano bez trumny, teraz chowano bez trumny i takich, którzy nie byli ubodzy. By się przekonać o nędzy, dość będzie powiedzieć, że umarło w tym roku 1489, a narodziło tylko 156. (1. Archiwum Parafii w Suchej: Liber Memorabilium, s. 35-36, 2. Liber morutorum pro Villa Sucha 1847, t. V oraz Liber natorum z tego samego roku). Tylko w "państwie suskim" wskutek epidemii śmierć poniosło 3 318 osób na 15 935 mieszkańców (ponad 20%). Kolejny atak cholery nastąpił w 1849 roku, również za sprawą wojsk rosyjskich, które szły walczyć przeciwko powstańcom węgierskim szlakiem wiodącym przez Suchą i Spytkowice. Ofiary pomoru chowano w zbiorowych mogiłach na stoku góry Magurka, nazwanym później przez miejscową ludność "Cholerne". Miejsce to było odosobnione od ludzkich siedzisk. Zazwyczaj ofiary epidemii grzebano w miejscach pochówku poprzednich;- niewykluczone, że i na "Cholernym" spoczywały już od 1831 roku. Aby nie rozprzestrzeniać zarazy, przesypywano je wapnem. Zmarłych chowano prosto do ziemi, a jedynym ich upamiętnieniem były drewniane krzyże stawiane w intencji odpędzenia /morowego powietrza/;. ślady mogił nie zachowały się do dzisiaj, prawdopodobnie znajdują się miejscu otoczonym przez grupę najstarszych modrzewi. Upamiętnia je tylko jeden krzyż, ustawiony na skraju lasu. Pierwszy, drewniany stanął w tym miejscu w l. 1863-1868. Obecny krzyż został wykonany przez Suskie Stowarzyszenie Klubu Abstynentów "Feniks" i sfinansowany ze Środków Towarzystwa Miłośników Ziemi Suskiej. Poświęcono go w 2003 roku. (oprac. Barbara Woźniak) Cmentarz choleryczny jest jednym z głównych punktów Miejskiego Szlaku Historycznego po Suchej, wytyczonego przez PTTK i opisanego w formie tablic informacyjnych przez Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej w 2008 r. W świadomości mieszkańców miasta funkcjonuje jako ważne miejsce pamięci. W święto Zmarłych od lat przychodzi tam wiele osób i pali "światło".
Miejscowosc: Sucha Beskidzka
Gmina: Sucha Beskidzka
Powiat: suski
Województwo: MAŁOPOLSKIE
Fototeka w Muzeum Miejskim Suchej Beskidzkiej
Karta, z opracowaniem naukowym oraz ikonografią obiektu, zgodnie z kryteriami projektu znajduje się w archiwum Muzeum Miejskiego Suchej Beskidzkiej.
Krzyż na Cholernym Krzyż na Cholernym
Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Gminy Sucha Beskidzka oraz Muzeum Miejskiego Suchej Beskidzkiej